FIFO ve FEFO Nedir? Depoda Lot ve Son Kullanma Tarihi Takibi

FIFO, FEFO ve LIFO nedir?

FIFO, FEFO ve LIFO depodan hangi malın önce çıkacağını belirleyen üç kuraldır. Fark, sıralamanın neye göre yapıldığıdır: giriş tarihine ya da son kullanma tarihine.

FIFO ile FEFO çoğu zaman aynı sırayı verir, ama her zaman değil. Diyelim ki bir üründen 1 Mart'ta son tarihi 1 Eylül olan bir parti, 10 Mart'ta son tarihi 1 Haziran olan başka bir parti geldi. FIFO önce mart başındaki partiyi çıkarır; ikinci parti 1 Haziran'a yaklaşır, raf ömrü biter. FEFO ise ikinci partiyi önce çıkarır. Tedarikçi, parti ömrü ya da üretim tarihi farklı olduğunda bu ayrışma kaçınılmazdır.

LIFO çoğu zaman kural olarak seçilmez, istifin fiziksel düzeninden doğar: en son konan öne gelir. Tarih ya da eskime riski taşıyan üründe bu yüzden önerilmez.

Hangi üründe hangi kural seçilir?

Seçimi ürünün son tarih taşıyıp taşımadığı ve bu tarihin ne kadar kritik olduğu belirler. Tarih taşıyan her üründe sevkiyat için FEFO varsayılan olur; tarihsiz ama eskiyen üründe FIFO yeterlidir.

Gıdada mevzuat ayrımı önemlidir. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'ne göre son tüketim tarihi (STT), mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve kısa sürede sağlık riski doğurabilecek gıdalar için kullanılır; diğer gıdalarda tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) yazılır. STT'si geçmiş gıda yönetmeliğe göre güvenilir olmayan gıda sayılır. Bu yüzden STT'li üründe tarihi geçen partinin sistemce engellenmesi bir tercih değil, zorunlu bir kontrol olarak ele alınmalıdır.

Pratikte şu dört soru kuralı netleştirir:

1. Ürün son tarih taşıyor mu? Taşıyorsa FEFO.
2. Alıcınız kalan raf ömrü istiyor mu? Bazı alıcılar sözleşmeyle belirli bir kalan ömür ister. Bu durumda sistem yalnız en eskiyi değil, müşterinin şartını karşılayan en eskiyi önerir.
3. Ürün tarihsiz ama moda ya da sürüm değişimine bağlı mı? FIFO yeterlidir.
4. Mal fiziksel olarak sıraya uygun mu? Dip dibe istifte arkadaki palete ulaşılamıyorsa kural kâğıtta kalır. Akışlı raf ya da düzenli yeniden yerleşim gerekir.

Her üründe aynı kuralı uygulamak gerekmez. Ürün grubu bazında kural tanımlanabilir: kuru gıda FEFO, ambalaj malzemesi FIFO, yedek parça kuralsız gibi. Kural ve alıcı şartı ürün kartında durur; depo personeli ayrıca hatırlamaz.

Depo çıkış sırası ile maliyet yöntemi aynı şey mi?

Hayır, ikisi ayrı kararlardır. Depo çıkış sırası malın fiziksel olarak hangi partiden alındığını, maliyet yöntemi ise satılan malın muhasebede hangi tutarla kaydedileceğini belirler.

TMS 2 Stoklar Standardı'nın 25. paragrafı, bu standardı uygulayan işletmeler için maliyetin (23. paragrafta ayrı tutulan özel kalemler dışında) FIFO ya da ağırlıklı ortalama yöntemiyle belirleneceğini söyler; LIFO bu sayımda yer almaz. Standardın 27. paragrafı da FIFO'nun bir varsayım olduğunu açıkça yazar: ilk alınan ya da üretilen kalemlerin önce satıldığını varsayar. Yani muhasebede FIFO seçmek, depoda malı o sırayla çıkarmak zorunda olduğunuz anlamına gelmez.

Vergi tarafındaki değerleme kuralları Vergi Usul Kanunu kapsamındadır ve işletmeye göre değişebilir. Kayıt yöntemi mali müşavirinizle belirlenir. Yazılım tarafının görevi, depoda uygulanan FEFO ile programdaki maliyet yönteminin birbirine karışmamasını sağlamaktır: parti bilgisi depo katmanında tutulur, ERP'deki maliyet hesabı kendi yöntemiyle yürür.

Parti ve tarih bilgisi barkoda nasıl yazılır?

Parti ve tarih, GS1 uygulama tanımlayıcılarıyla barkodun içine yapılandırılmış biçimde yazılır. Böylece terminal ürünü, partiyi ve tarihi tek okutmada ayrı alanlara alır; depocu yazıdan tarih okumak zorunda kalmaz.

GS1 belgelerinde tanımlanan temel alanlar şunlardır:

Bu alanlar GS1-128 ya da GS1 DataMatrix gibi yapılandırılmış veri taşıyan kodlarda kullanılır. Ürün üzerindeki sade EAN-13 yalnızca ürün numarasını taşır, parti ya da tarih taşımaz. GS1 İsveç'in kılavuzu parti numarasını mümkün olduğunca kısa ve tercihen rakamla tutmayı önerir; uzun ve karışık kod hem etiket alanını büyütür hem okumayı zorlaştırır.

İki pratik not ekleyelim. AI 15 ve AI 17 ayrı anlam taşır: GS1'in lojistik etiket kılavuzuna göre AI 15 kaliteyle ilgili bir beyandır, AI 17 ise tüketim ya da kullanımın sınırını gösterir. Hangisinin kullanılacağı ürüne ve etiketteki beyana göre belirlenir, sevkiyat yaptığınız alıcının şartnamesi de ayrıca okunur. Tedarikçinizin barkodunda parti ve tarih yoksa mal kabulde bu bilgiler koliden okunup sisteme girilir ve kendi iç etiketiniz basılır.

Gıda üreticisi için bir yasal not: 11 Mart 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi parti tebliğine (No: 2026/11) göre parti, gıdanın üreticisi tarafından belirlenir ve işaretlenir. Üretim, son tüketim ya da tavsiye edilen tüketim tarihi, en az gün ve ayı kodsuz gösteriyorsa parti numarası yerine geçebilir; etikette bu durumu belirten ifadenin bulunması gerekir. Tebliğin geçici maddesinde uyum tarihi 31 Aralık 2026 olarak yazılıdır. Ürününüze uygulanışını gıda mühendisiniz ya da danışmanınızla teyit edin.

FEFO sistem kuralı olarak nasıl uygulanır?

FEFO sistem kuralı olarak, her adımda partiyi operatörün değil sistemin belirlemesiyle uygulanır. Aşağıdaki akış tek bir okumaya sığar ve en az dokunuşla çalışır.

1. Mal kabul: Parti ve son tarih barkoddan okunur ya da koliden girilir. Tarihi kısa gelen mal kural gereği uyarı verir; kabul edilecekse sorumlu onaylar.
2. Yerleştirme: Parti, adresle birlikte kaydedilir. Tek gözde iki parti karışmaması için kural yazılır.
3. Toplama: Liste, son tarihi en yakın partinin adresine yönlendirir. Operatör adres, ürün ve partiyi okutur.
4. Sapma: Başka parti okutulursa ekran uyarır. Geçmek için neden kodu ve gerekirse yetki istenir; kayıt tutulur.
5. Engelleme: Son tarihi geçmiş ya da karantinadaki parti çıkış ekranında reddedilir, operatör geçemez.
6. Sevkiyat: Hangi partinin hangi müşteriye gittiği kaydedilir.

Sapma adımı atlanmamalıdır. Sistem hiç sapmaya izin vermezse, öndeki palete ulaşılamadığında operatör sistemi dolaşmanın yolunu bulur. Sistem nedeni kaydederse yönetim sapmanın sıklığını görür ve kök nedeni düzeltir: belki yerleşim yanlış, belki ikmal gecikiyordur.

Hazır ürünler bu kuralı ayar olarak sunabilir. Odoo'nun belgelerine göre FEFO için parti takibi ve son kullanma tarihi özelliğinin açılması gerekir; FIFO ise tanımlanmamış durumlardaki varsayılan kuraldır. Kullandığınız üründe kuralın gerçekten toplamada zorlandığını, yalnız öneri düzeyinde kalmadığını canlı deneyin. Yetmiyorsa barkodlu stok takibi veya depo yönetim sistemi tarafında bu ekranı yazmak mümkündür; ERP'ye yazma yine resmî arayüzden yapılır.

Yakın tarih uyarısı

Tarihi geçeni engellemek son aşamadır; asıl fayda erken görmektir. Sistem her gün son tarihine belirli bir süre kalan partileri listeler. Eşik ürün grubuna göre değişir: kısa ömürlü üründe gün, uzun ömürlü üründe ay düzeyinde tanımlanır. Liste, satış ekibinin erken harekete geçmesini sağlar.

Hesap basittir: diyelim ki bir üründe ayda 20 koli son tarih nedeniyle imha ediliyor. Kendi birim maliyetinizle çarpıp yıllığa vurduğunuzda sayı, bu ekranı yazdırıp yazdırmayacağınızın ilk girdisi olur. Karşılığında ne kadar azalacağı üründen ürüne değişir, bu yüzden tahmin yerine birkaç aylık kendi verinize bakın.

Lot takibinin en sık aksadığı yerler neresi?

Lot takibi çoğunlukla yazılımda değil, kaydın atlandığı küçük anlarda aksar. Aşağıdaki durumlar baştan kural haline getirilmezse zincir kopar.

Geri izleme ihtiyacı doğduğunda bu küçük boşluklar büyür: bir partinin kime gittiğini söylemek için bütün zincirin kayıtlı olması gerekir. Üretim yapan işletmelerde bu zincir hammadde partisinden sevkiyata uzanır; bu konuyu ayrı bir başlıkta ele alıyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular

FIFO ile FEFO arasındaki fark nedir?

FIFO malı giriş tarihine, FEFO son kullanma tarihine göre sıralar. Aynı üründe farklı ömürlü partiler geldiğinde ikisi farklı sonuç verir. Son tarih taşıyan üründe doğru kural FEFO'dur.

Muhasebede FIFO kullanıyorsak depoda da FIFO mu uygulamalıyız?

Hayır, zorunlu değildir. Maliyet yöntemi bir muhasebe varsayımıdır, depo kuralı ise fiziksel çıkış sırasıdır. Depoda FEFO uygulayıp muhasebede ağırlıklı ortalama kullanmak mümkündür. Kayıt yöntemi mali müşavirinizle belirlenir.

Tedarikçi barkodunda parti yoksa FEFO uygulanabilir mi?

Evet. Mal kabulde parti ve son tarih koliden okunup sisteme girilir, ardından iç etiket basılır. Depoda artık bu etiket okutulur. Sürekli ek iş doğuruyorsa tedarikçiden GS1-128 gibi yapılandırılmış etiket istemek de bir seçenektir.

Her ürün için lot takibi gerekir mi?

Gerekmez. Lot takibi kayıt yükü getirir, bu yüzden ürün grubu bazında karar verilir. Son tarihli, izlenebilirlik şartı olan ya da kalite riski taşıyan ürünlerde gereklidir. Tarihsiz, düşük riskli ürünlerde basit stok takibi çoğu zaman yeterlidir.

Hazır bir stok programı FEFO uygulayabilir mi?

Bazı ürünler ayar olarak sunar. Önemli olan, kuralın toplama ekranında gerçekten zorlanıp zorlanmadığıdır. Yanlış parti okutulduğunda ne olduğu canlı denendiğinde cevap kısa sürede netleşir.

Lot takibini kendi deponuza uyarlamak

Önce ürünlerinizi "son tarihli, tarihsiz ve izlenebilirlik şartı olan" diye üçe ayırın ve her gruba tek kural yazın. Bu tek sayfa, hangi ekrana ihtiyacınız olduğunu büyük ölçüde gösterir.

Mersin merkezli yazılım ekibi olarak barkodlu stok takibi ve FEFO kuralını mevcut muhasebe ya da ERP programınızı değiştirmeden, yanına kuruyoruz; kullandığınız ürün bu kuralı zaten uyguluyorsa bunu söylüyoruz. Ücretsiz online keşif görüşmesi için iletişime geçin ya da WhatsApp'tan yazın, en geç 24 saat içinde dönüş yaparız. Kapsam sözleşmede yazılır, teslim sonrası 15 gün ücretsiz hata düzeltme uygulanır.